daran.mehad.org > صفحه اصلي ( ArPortal 7.1.2 )

		تصوير

Articles

	اخبار
اخبار \| آرشيو اخبار \| جستجو \| Rss هيچ خبري يافت نشد

امام خمینی(ره) و بازگشت ‏به قرآن

بي ترديد يكي از بارزترين ويژگي نهضت‏هاي اصلاحي سده‏هاي اخير در ممالك‏اسلامي، خصيصه بازگشت‏به قرآن است كه به وسيله رهبران مسلمان اين جنبش‏هااظهار شده است. از سلسله جنبان اين نهضت‏ها يعني سيد جمال الدين اسد آبادي (1314 -1254ق) گرفته تا بزرگ‏ترين مصلح جهان اسلام در قرن حاضر، يعني حضرت امام‏خميني (1368 - 1279ش) كه نهضت اصلاحي خويش را به انقلابي مردمي بر ضداستبداد داخلي و استعمار خارجي تبديل نمود، جملگي شعار بازگشت‏به قرآن راسر لوحه برنامه‏هاي خويش قرار دادند و جوامع اسلامي را به اتحاد حول محور قرآن‏و اسلام فرا خواندند. نتيجه اين دعوت و اهتمام آن شد كه قرآن تا حدودي از زاويه نسيان و فراموشي به‏درآيد و در دو صحنه علم و عمل، چراغ پر فروغ و مشعل روشنگر راه باشد كه‏نگارش ده‏ها تفسير تمام و نيمه تمام بر قرآن و برپائي صدها و بلكه هزارها جلسات‏تفسير قرآن در محافل و مجامع اسلامي نشان دهنده حضور علمي قرآن در ميان‏ملت‏هاي مسلمان در قرن حاضر است. همان گونه كه برپائي ده‏ها نهضت اصلاحي وجنبش آزادي بخش در كشورهاي مسلمان، كه همگي بازگشت‏به قرآن را اساس كارخويش قرار داده بودند، بهترين گواه حضور عملي قرآن، و خاصيت انقلابي و رهائي‏بخش آن در صحنه زندگي مسلمانان و حيات مجدد آنان است. يكي از محققان در اين باره مي‏نويسد: تفسير نگاري در قرن چهاردهم از هر قرن‏ديگري در تاريخ اسلام، متفاوت و ممتاز است. اين امتياز صرفا به فراواني انبوه‏تفاسير هر مشرب و مكتبي ارتباط ندارد; بلكه به تحول ديدگاه تفسيرنويسي نيزمربوط است. در اين قرن سمت و سوي تفسيرنويسي از ديدگاه فردي و اخروي به‏ديدگاه عرفي و اجتماعي تحول يافته است. چنين به نظر مي‏رسد كه بازگشت‏به قرآن و نهضت عظيم تفسير نويسي در قرن‏چهاردهم، بارزترين مختصه و مشخصه انقلاب اصلاحي فراگير يا رنسانس اسلامي‏است. آهنگ همواره شنيدني در اين نهضت‏سراسري اصلاح در عالم اسلامي، نواي‏دل‏انگيز قرآن، اين قلب تپنده زندگي بخش اسلام و ايران است. باري، در يك كلام، هيچ مشخصه‏اي از بازگشت‏به قرآن و كشف مجدد قرآن وارزش اصلاحگر و انقلاب‏انگيز آن، در رنسانس اسلامي بارزتر نيست‏»[1]. پنهان نيست كه قرآن در هيچ دوره‏اي به طور كلي در زاويه فراموشي و نسيان‏نبود; بلكه مراد از اين فراموشي، عملي نشدن احكام اجتماعي و حكومتي قرآن است‏كه قرنها تحت الشعاع احكام فرعي و فقهي قرار داشت. چنانكه امام خميني از اين‏غفلت جوامع اسلامي بارها با اندوه و تاثر سخن گفت و از جمله در وصيت نامه‏سياسي - الهي خود فرمود: هر چه اين بنيان كج‏به جلو آمد، كجي‏ها و انحراف‏هاافزون شد، تا آنجا كه قرآن كريم را كه براي رشد جهانيان و نقطه جمع همه مسلمانان(است)... چنان از صحنه خارج نمودند كه گويي نقشي براي هدايت ندارد و كار به‏جايي رسيد كه نقش قرآن به دست‏حكومت‏هاي جائر و آخوندهاي خبيث‏بدتر ازطاغوتيان، وسيله‏اي براي اقامه جور و فساد و توجيه ستمگران و معاندان حق تعالي‏شد و مع الاسف به دست دشمنان توطئه‏گر و دوستان جاهل قرآن، اين كتاب‏سرنوشت‏ساز، نقشي جز در گورستانها و مجالس مردگان نداشت و ندارد و آن كه‏بايد وسيله جمع مسلمانان و بشريت و كتاب زندگي آنان باشد، وسيله تفرقه واختلاف گرديد و يا به كلي‏از صحنه خارج شد[2]. ناگفته پيداست كه تكيه بر شعار باز گشت‏به قرآن هرگز به معناي حذف سنت وبسنده كردن به كتاب خدا نبوده و نيست. اين شيوه مذمومي است كه يكبار در تاريخ‏اسلام تجربه شد و در قالب شعار حسبنا كتاب الله جلوه كرد و تايج‏سوء و ثمرات‏زيان بخش اين تجربه ناميمون، هنوز هم به مانند شرنگي، كام جوامع اسلامي راشديدا تلخ ساخته است. شهيد مطهري كه از عالمان بيدار دل و درد آشناي جامعه ما است، آنجا كه درباره‏اهداف اصلاح طلبانه سيد جمال سخن مي‏گويد، در اين باره مي‏نويسد: باز گشت‏به‏اسلام نخستين دور ريختن خرافات و پيرايه‏ها و ساز و برگ‏هايي است كه به اسلام درطول تاريخ بسته شده است. بازگشت مسلمانان به اسلام نخستين از نظر سيد به‏معناي بازگشت‏به قرآن و سنت معتبر و سيره سلف صالح است. سيد در بازگشت‏به‏اسلام تنها بازگشت‏به قرآن را مطرح نكرده است; زيرا او به خوبي مي‏دانست كه خودقرآن رجوع به سنت را لازم شمرده است; به علاوه، او به خطرات «حسبنا كتاب الله‏»كه‏در هر عصر و زماني، به شكلي، بهانه براي مسخ اسلام شده است، كاملا پي برده‏بود[3]. شك نيست كه پرداختن به بحث و بررسي پيرامون نهضت بازگشت‏به قرآن درقرون اخير، نه تنها در حوصله يك يا دو مقال نمي‏گنجد; بلكه نيازمند تاليف‏هاي‏مستقل و جداگانه‏اي در اين زمينه است تا به همه زواياي آشكار و نهان اين بحث، آن‏گونه كه شايسته است رسيدگي شود. آنچه در اين مجال مطرح خواهد شد، صرفاطرح موضوع مذكور از ديدگاه امام خميني (رضوان الله تعالي عليه) است تا بلكه‏انديشمندان با كفايت و صاحب نظران با صلاحيت، در فرصت‏هاي مناسب به‏بررسي همه جانبه آن اقدام نمايند. اميد آن كه در همين اندازه هم توفيق، رفيق راه‏باشد و بتوانيم گوشه‏اي از مسائل فراوان اين بحث را طرح كنيم. علل مهجوريت قرآن با مطالعه و دقت در آثار مكتوب و اظهارات شفاهي حضرت امام چنين بدست مي‏آيدكه دو عامل سبب مهجوريت قرآن در ميان مسلمانان شده است: يكي بي‏توجهي خودمسلمانان به قرآن و مشغوليت‏به غير قرآن و ديگري تلاشهاي تبليغي دشمنان. الف- بي توجهي مسلمانان به قرآن امام خميني (ره) ريشه‏اي‏ترين مشكل و بزرگ‏ترين درد جوامع اسلامي را دوري‏مردم از قرآن و در نتيجه مهجور ماندن اين آخرين صحيفه آسماني مي‏دانست و براين واقعيت تلخ همواره تاكيد مي‏كرد كه مشكلات مسلمين زياد است، لكن مشكل‏بزرگ مسلمين اين است كه قرآن كريم را كنار گذاشته‏اند و تحت لواي ديگران درآمده‏اند[4]. به اعتقاد ايشان دوري دول اسلامي از قرآن كريم، ملت اسلام را به اين وضع سياه‏و نكبت‏بار مواجه ساخته و سرنوشت ملتهاي مسلمان و كشورهاي اسلامي رادستخوش سياست‏سازشكارانه استعمار چپ و راست قرار داده است[5]. مساله مهجوريت قرآن و دور شدن جوامع اسلامي از قرآن، از جمله نگراني‏هاي‏بسيار جدي حضرت امام و دغدغه خاطر مستمر ايشان است كه از همان آغازين‏روزهاي نهضت در سال 42 تا بعد از پيروزي انقلاب اسلامي و حتي تا واپسين‏روزهاي حيات هم، بارها و بارها بدان اهتمام ورزيده و لزوم توجه به قرآن را تاكيدفرمودند. مثلا در يك سخنراني در سال 43 در مورد نقشه‏هاي استعمار بيان داشتند كه‏سلطه مستكبرين بر دولتهاي اسلامي در اثر دست‏برداشتن از قرآن كريم و اتكانداشتن بر قواعد اسلام بوده است [6] و در مقدمه مفصل وصيت نامه سياسي - الهي‏خود كه در واقع آخرين ديدگاه‏هاي ايشان درباره مسائل مختلف است، نوشتند:شايد جمله «لن يفترقا حتي يردا علي الحوض‏»اشاره‏باشد، بر اين كه بعد از وجودمقدس رسول الله (صلي الله عليه و آله و سلم) هر چه بر يكي از اين دو گذشته است‏برديگري گذشته است و مهجوريت هر يك، مهجوريت ديگري است، تا آن‏گاه كه اين‏دو مهجور بر رسول خدا در «حوض‏»وارد شوند... اكنون ببينيم چه گذشته است‏بركتاب خدا، اين و ديعه الهي و ما ترك پيامبر اسلام (صلي الله عليه و آله و سلم). مسائل‏اسف‏انگيزي كه بايد براي آن خون گريه كرد، پس از شهادت حضرت علي‏عليه السلام شروع‏شد، خود خواهان و طاغوتيان قرآن كريم را وسيله‏اي كردند براي حكومت‏هاي ضدقرآني... و با قرآن در حقيقت قرآن را، كه براي بشريت تا ورود به حوض، بزرگ‏ترين‏دستور زندگاني مادي و معنوي بوده و هست، از صحنه خارج كردند[7]. همچنين در جاي ديگري فرمودند: قرآن مهجور و احكام قرآن مهجور است. به‏اين كه در ماذنه‏ها اذان بگويند و نماز بجا آورند، قرآن از مهجوريت‏بيرون نمي‏رود.البته قرائت قرآن و حاضر بودن قرآن در تمام شؤون زندگي انسان از امور لازم است،لكن كافي نيست. قرآن بايد در تمام شؤون زندگي ما حاضر باشد...[8]. نكته مهمي كه به عنوان يكي از محوري‏ترين اركان بازگشت‏به قرآن در بيانات‏امام به چشم مي‏خورد، اين است از نظر حضرت امام، بازگشت‏به قرآن، يعني‏بازگشت‏به اسلام راستين و حقيقي كه پيامبرصلي الله عليه وآله وسلم منادي آن بود. اين چنين ديدگاهي‏درباره قرآن، نه تنها به هيچ روي نمي‏تواند از سنت جدا باشد; بلكه در واقع، عين‏پيروي از سنت نيز هست. اين حقيقتي است كه با نگاهي گذرا به مقدمه وصيت نامه‏ايشان به خوبي قابل درك و دريافت است; علاوه بر اين در موارد متعدد ديگري هم‏بدان تصريح فرمودند. مثلا در كتاب ولايت فقيه در اين باره مي‏نويسند: قرآن‏مجيد و سنت، شامل همه دستورات و احكامي است كه بشر براي سعادت و كمال‏خود احتياج دارد. در كافي فصلي است‏به عنوان «تمام احتياجات مردم در كتاب وسنت‏بيان شده است‏»و كتاب يعني قرآن، «تبيان كل شي‏»است. روشنگر همه چيز وهمه امور است. امام سوگند ياد مي‏كند (طبق روايات) كه تمام آنچه ملت احتياج دارد،در كتاب و سنت است و در اين شكي نيست.[9] و در جايي ديگر مي‏فرمايند: انبياهم، همه چيزهايي كه مربوط به روح و مربوط به مقامات عقليه و مربوط به مراكزفيضيه است، براي ما بيان كرده‏اند و قرآن هم بيان كرده است و اهلش مي‏دانند. [1] . تفسير و تفاسير جديد، ص‏10 - 9. [2] . وصيت نامه سياسى الهى امام خمينى، ص‏2. [3] . مطهرى، مرتضى; نهضت‏هاى اسلامى در صد ساله اخير، ص‏22 - 21. [4] . خمينى (امام); صحيفه نور، ج‏13، ص‏123. [5] . همان، ج‏1، ص‏186. [6] . همان، ص‏88 با تصرف و تلخيص. [7] . همان; وصيت نامه سياسى - الهى، ص‏2 - 1. [8] . همان; صحيفه نور، ج‏16، ص‏39 با تصرف و تلخيص. [9] . همان; ولايت فقيه، ص‏21.

دیدگاه رهبری : قرآن پژوهی ، ضرورت جهان امروز

قرآن ، معجزه بزرگ و جاوید حضرت محمد (ص) پیامبر اسلام و منشور هدایت بشر به سوی سعادت و بهروزی است . به همین دلیل ، این کتاب آسمانی نزد مسلمانان از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است . پيروان آئين اسلام ، قرآن را می خوانند و می کوشند رهنمودهای متعالی آن را در زندگی خود بکار گيرند . رسول گرامی اسلام و دیگر بزرگان دین ، درمورد اهمیت قرآن و ضرورت بهره گیری از آموزه هاي آن ، نكات زيادي را مطرح كرده اند . حضرت محمد (ص ) می فرماید : " کتاب خدا ( قرآن ) ، صادق ترین گفتار و رساترین موعظه و بهترین داستانها است . " امروزه لزوم عمل به تعالیم راهگشای قرآن ، بیش از هر زمان ديگر احساس می شود . اما قبل از هرچيز ، باید قرآن را شناخت و در آن تدبر و تفکر کرد . آیت ا... خامنه ای رهبر انقلاب اسلامی ، از شخصيتهاي اسلامي است که با قرآن مانوس است و بر علوم مختلف قرآنی تسلط دارد . ايشان در مناسبتهاي مختلف ، رهنمودهای ارزشمندي را درخصوص نشر و گسترش معارف قرآنی ارائه داده است . چندی پیش جمعی از بانوان قرآن پژوه ایراني به حضور رهبر معظم انقلاب رسیدند . اين ديدار فرصتی فراهم كرد تا ایشان نكاتي را درباره تحقیق و پژوهش در قرآن ، یادآور شود . رهبر انقلاب اسلامی قبل از هرچیز ، حضور زنان ایرانی در عرصه های مختلف پژوهشی بویژه قرآن پژوهی را مبارک خواند و فرمود : " بانوان کشور ما در همه عرصه های علمی حضور دارند ، آن هم حضور فعال و تحسین برانگیز و بخصوص حضور در فعاليتهاي قرآنی ، که بسیار ارزشمند است . " آیت ا... خامنه ای همواره تاکید مي کند که برای انجام هرگونه فعالیت قرآنی ، باید با این کتاب حيات بخش ، مانوس شد. ایشان می فرماید : " انس با قرآن ، نعمت بزرگی است و هرکس از این نعمت برخوردار باشد ، بسیاری از نعمتهای معنوی نصیبش می شود که دیگران از آن محرومند . " رهبر معظم انقلاب ، در دیدار بانوان قرآن پژوه ، در توضیح این مساله فرمود : " ( در پژوهشهای قرآنی ) انس با خود قرآن لازم است . یعنی پژوهنده قرآنی باید با مجموع قرآن مانوس باشد . تلاوت قرآن ، دوباره و سه باره خواندن آن و تدبر در قرآن ، كمك مي كند به اينكه ما وقتي در يك موضوع خاصي در قرآن دنبال حقايق مي گرديم ، درباره آن موضوع به نتيجه اي برسيم . پس انس با قرآن لازم است . " رهبر انقلاب اسلامی ایران ، مراحل انس با قرآن را فراگیری ، تلاوت صحیح ، فهم معانی ، حفظ و تدبر در قرآن ، مي داند . بی شک ، تفکر و تدبر در قرآن ، مرحله ای مهم در کار هر پژوهنده قرآنی است . اما قرآن این کار را مختص محققان نمی داند ، بلکه از همگان می خواهد تا در آيه هاي قرآن و همه آفريده هاي خداوند ، تفکر کنند . در سوره ص آیه 29 می خوانیم : " (قرآن) کتابی است پربركت كه بر تو ( پیامبر ) نازل کردیم تا در آیاتش تدبر كنند و خردمندان از آن پند گیرند . " به لحاظ اهمیت تدبر در قرآن ، آیت ا... خامنه ای نیز بر آن تکیه می کند و اصولا ً قرآن را برای اندیشیدن و فهمیدن می داند . ايشان می فرماید : " وقتی قرآن را فهمیدید ، می توانید تدبر کنید و در کلمات آن بیندیشید . با همین نگاه ، یک دنیا معرفت و بصیرت نصیب شما می شود . " از دیگر نکاتی که رهبر معظم انقلاب برای استفاده بیشتر از قرآن ضروري مي داند ، تزکیه و پاکی دل است . ایشان در سخنرانی خود در جمع بانوان قرآن پژوه فرمود : " فردی که می خواهد در مسير فعاليتهاي قرآني حرکت کند ، باید دل را برای مواجهه با حقیقت ناب قرآن آماده سازد ، یعنی پاکیزگی دل / اگر دل پاک و آماده پذیرش حق و حقیقت نباشد ، هنگامی که با قرآن مواجه شود ، از قرآن استفاده ( مطلوب ) نخواهد کرد . " ایشان در سخن دیگری این واقعیت را چنین تبيين می كند : " با قرآن باید مثل آینه مواجه شد ، پاکیزه و براق و بی زنگار ، تا در دل ما منعکس شود . قرآن باید در جان ما انعکاس بيابد ... اين برای کسانی است که دلشان را مصفا و نفس خود را پاکیزه کنند و با ایمان و باور ، با قرآن مواجه شوند . " در این راستا ، رهبر معظم انقلاب ، بیماریهای اخلاقی چون حسد ، حرص ، دنیا طلبی و کتمان حق را مانع از استفاده درست از اقيانوس بيكران قرآن می داند . کسی که قصد تحقیق در معارف قرآنی را دارد ، باید از لوازم و مقدمات آن نیز برخوردار باشد . به تعبير آیت ا... خامنه ای : " انسان باید مقدمات و مبادی فهم قرآن را بداند . ازجمله آنها همین آشنایی با زبان ، نکات و دقایق آن ، آشنایی با بعضی از مبانی اصول فقه ، و همچنین آشنايي با روایاتی که در ذیل قرآن آمده است ، اینها همه در پژوهشهای قرآنی مؤثر است . " رهبر انقلاب اسلامی ، يادآور شدند كه انديشمندان بزرگ اسلامي ، کتابهای فراوانی درباره قرآن نگاشته اند و دهها تفسیر ارزشمند درمورد آیات نورانی قرآن به رشته تحریر درآمده است که توجه به این آثار می تواند برای همه مردم ، بویژه قرآن پژوهان مفيد و موثر باشد . یکی از مسائل مهمی که همواره مورد تاکید جدی آیت ا... خامنه ای است ، عمل به آموزه ها و معارف قرآن کریم است . چراکه این امر می تواند گره گشاي بسیاری از معضلات فردی و اجتماعی مسلمانان باشد و سعادت اخروی را برای آنان به ارمغان آورد . رهبر انقلاب اسلامی در سخنرانی اخیر خود فرمود : " با قرآن باید عجین شد . مفاهیم قرآنی ، مفاهیمی برای زندگی است ، فقط معلومات نیست . گاهی انسان معلومات قرآنیش خوب است ، اما در زندگی او ، از قرآن هیچ اثری ديده نمي شود . ما باید تلاشمان این باشد که قرآن در زندگی ما تجسم پیدا کند . همانطور که یکی از زوجات مکرمه پیامبر اکرم ، درباره اخلاق آن حضرت گفت که : کان خلقه القرآن ، اخلاق او قرآن بود ، یعنی او قرآن مجسم بود . این باید در جامعه ما تحقق پیدا کند . " عمل به قرآن نه تنها باعث تحول در زندگی شخصی و سعادت فرد مسلمان می شود ، بلکه نجات امت اسلامی نیز وابسته به شناخت قرآن و عمل به برنامه هاي آن است . آیت ا... خامنه ای می فرماید : " قرآن باید محور اجتماع امت اسلامی و همه ملتهای مسلمان باشد . اگر ما ، امت بزرگ اسلامی ، مفاهیم و تعالیم قرآن را محور تجمع خودمان قرار دهیم ، وضع دنیا و وضع امت اسلامی دگرگون مي شود . " ایشان علاج دردها و معضلات دنیای اسلام را ایمان راسخ به قرآن و عمل به این کتاب بزرگ آسمانی می داند و معتقد است جامعه ای که با معرفت قرآنی آگاه و روشن شود ، روحیه اش قوی مي شود و دشمن نمی تواند بر آن مسلط شود . رهبر معظم انقلاب در توصیه ای دیگر می فرماید : " قرآن مثل یک کتاب معمولی نیست که آدم یک بار آن را بخواند ، بعد ببندد و كنار بگذارد . نه ( قرآن ) مثل آب آشامیدنی ، حیات بخش است ، همیشه مورد نیاز است ، تاثیر آن تدریجی و در طول زمان است ، نهایت ندارد . هدایت قرآن ، پايان ناپذير است ، هرچه شما از قرآن فرا بگیرید ، باز بابهاي دیگری هست که بايد گشوده شود ، مجهولات دیگری نيز هست که بايد معلوم شود ، قرآن اینجوری است . " به همین دلیل ، قرآن معجزه بزرگ و جاويدان حضرت محمد (ص) نام گرفته و برای همیشه تازه و پاسخگوی نیازهای جامعه بشري است . رهبر معظم انقلاب ، در دیدار بانوان قرآن پژوه دیدگاه رهبری : قرآن پژوهی ، ضرورت جهان امروز